Półka Archiwisty

Artykuły

Przejdź do - Fotografie przemyskich pocztowców

Fotografie przemyskich pocztowców

8 października 2020

9 października obchodzimy Światowy Dzień Poczty. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się zespoły archiwalne zawierające dokumentację urzędów pocztowych działających na terenie miasta Przemyśla oraz byłego województwa przemyskiego. Są to: nr 2225 Wojewódzki Urząd Poczty w Przemyślu, nr 2500 Obwodowy Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny w Przemyślu, nr 2501 Rejonowy Urząd Poczty w Przemyślu, nr 2526 Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Poczta Polska Centrum Poczty Oddział Rejonowy w Przemyślu. W zespole nr 2500 Obwodowy Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny w Przemyślu przechowywana jest „Kronika dziejów Poczty Polskiej w Przemyślu, a w szczególności Związku Zawodowego Pracowników Poczty i Telekomunikacji Anno Domini 1918-1968”. Jej autorem jest Wiktor Sabarański. Kronika zawiera zarys historii przemyskiej poczty od XVII wieku oraz informacje i materiały na temat jej działalności w II Rzeczypospolitej, w latach 1939-1944, a także w okresie powojennym aż do roku 1968. Cennymi materiałami archiwalnymi są, zachowane w kronice, liczne fotografie z lat 1931, 1935, 1949-1968, związane z dziejami poczty w Przemyślu. Przedstawiają one m.in. uczestników kursu pocztowców z 1931 r., pracowników teletechnicznych (1935 r.), uczestników wycieczek, uczestników pochodów z okazji 1 Maja i zmagań sportowych, a także akcji kulturalno-oświatowych. W zbiorze nr 876 Zbiór fotografii w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajduje się fotografia pracowników poczty w Przemyślu wykonana po uroczystości otworzenia nowego budynku poczty przy ul. Mickiewicza w 1935 r.

Fotografie są bogatym źródłem do dziejów poczty przemyskiej. Zachęcamy do obejrzenia niektórych na naszej stronie.

Przejdź do - Rocznica urodzin Kazimierza Arłamowskiego

Rocznica urodzin Kazimierza Arłamowskiego

17 września 2020

120 lat temu (20 IX 1900 r.) w Nadwórnej urodził się Kazimierz Arłamowski – historyk, pedagog, działacz społeczny i polityczny, a przede wszystkim archiwista, długoletni dyrektor Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Rzeszowie z siedzibą w Przemyślu (w latach 1952-1970), autor wielu opracowań z zakresu historii miasta Przemyśla. Jego zasługą jest zorganizowanie sieci archiwów państwowych w południowo-wschodniej Polsce. Arłamowski zaliczany jest do grona czołowych  polskich archiwistów.

W czasie pracy i pobytu w mieście nad Sanem w latach 1927-1939, 1947-1972 Arłamowski prowadził działalność naukową, a także społeczną. Należał do towarzystw naukowych: Towarzystwa Przyjaciół Nauk, przemyskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, Stowarzyszenia Archiwistów Polskich. Problematyka jego prac badawczych dotyczyła historii gospodarczej, historii miasta Przemyśla i ziemi przemyskiej, źródłoznawstwa, archiwistyki i archiwoznawstwa.

Do jego najważniejszych prac dotyczących Przemyśla należą: Dzieje przemyskich cechów rzemieślniczych w dawnej Polsce, Przemyśl 1931; Rozwój przestrzenny Przemyśla, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, t. XV: 1953; Stosunki społeczno-gospodarcze w Przemyślu staropolskim od końca wieku XIV do roku 1772, [w:] Tysiąc lat Przemyśla. Zarys historyczny, cz. 1, Rzeszów 1976.

Kazimierz Arłamowski zmarł 9 VII 1982 r. w Krakowie. Spoczywa na Cmentarzu Rakowickim. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajduje się jego spuścizna, zawierająca m.in. dokumenty osobiste oraz materiały warsztatowe.

 

Przejdź do - 225 lat temu urodził się Tadeusz Czacki

225 lat temu urodził się Tadeusz Czacki

25 sierpnia 2020

225 lat temu (28 VIII 1765 r. w Porycku ) urodził się Tadeusz Czacki - działacz oświatowy i gospodarczy, reformator szkolnictwa, pedagog, historyk, ekonomista, bibliofil, numizmatyk, członek Komisji Edukacji Narodowej, współtwórca Konstytucji 3 Maja, twórca Biblioteki Poryckiej i Liceum Krzemienieckiego.

W zasobie Archiwum Państwowego znajdują się materiały związane z majątkami Tadeusza Czackiego i jego żony – Barbary z Dembińskich Czackiej. Były to: dziedziczny rodzinny majątek Czackich – Poryck, a także wsie Kohylno i Łaszków. Są to m.in. listy zarządcy majątku Faustyna Malinowskiego do Barbary z Dembińskich Czackiej dotyczące spraw dóbr Łaszków i Kohylno z 1826 roku; kopie pism żony Tadeusza Czackiego do cara Mikołaja I oraz do Karola Pilchowskiego – kapitana powiatu włodzimierskiego w sprawie dóbr poryckich z 1826 r.; poświadczenia księdza Bazylego Podobińskiego potwierdzające pobranie prowizji od starosty nowogródzkiego Tadeusza Czackiego z lat 1798-1799.

Tadeusz Czacki jest patronem jednego z placów położonych w centrum Przemyśla. W okresie międzywojennym przy placu Czackiego znajdowały się: kościół pojezuicki oraz budynek „starego gimnazjum” (w którym do 1895 r. mieściło się C.K. Wyższe Gimnazjum), drukarnia Jana Łazora, pałac biskupów greckokatolickich oraz budynek klasztoru OO. Franciszkanów. Według „Wykazu ulic, domów i placów w mieście Przemyślu” z 1932 r. przy placu Czackiego stał jeden dom prywatny, będący własnością Daniela Haasa.

Z okresu międzywojennego pochodzi, znajdująca się w zasobie Archiwum, fotografia, która przedstawia widok z placu Czackiego na zabudowania klasztoru OO. Franciszkanów.

Przejdź do - Ekslibrisy w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu

Ekslibrisy w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu

3 czerwca 2020

Ekslibris (z łac. ex libris – z książki) to znak własnościowy książki, występujący najczęściej jako graficznie skomponowana kartka z napisem (imię, nazwisko, instytucja) lub symbolem (herb, gmerk) wskazującym właściciela książki, zwykle naklejana na odwrocie przedniej okładki. Ekslibris w postaci naklejanej kartki pojawił się w Europie Zachodniej pod koniec wieku XV. Jako graficzny znak książkowy ekslibris przeżył swój wielki renesans na początku XX wieku, co wiązało się z rozwojem kolekcjonerstwa oraz nawrotem do klasycznych technik tj. drzeworytu, miedziorytu, akwaforty, litografii. Z czasem wyraźniej ekslibris zaczął tracić swe użytkowe znaczenie jako znak własnościowy książki, stając się niemal wyłącznie obiektem kolekcjonerskim dla miłośników małej grafiki.

Polska należy do krajów o nastarszych tradycjach ekslibrisowych. Właścicielem najwcześniejszego polskiego znaku książkowego, pochodzącego z 1516 roku, był prymas Maciej Drzewicki. Obecnie ważnym wydarzeniem dla miłośników ekslibrisu, w kraju nie tylko,  jest Międzynarodowy Konkurs Graficzny na Ekslibris organizowany przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Gliwicach (w tym roku odwołany).

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się ekslibrisy, przechowywane w spuściznach osób, które kolekcjonowały te obiekty (Materiały Tadeusza Dobrowolskiego, Materiały Mariana Słowika, Teki inż. Bogusława Gębarowicza). Są to ekslibrisy osób prywatnych oraz instytucji i stowarzyszeń z regionu oraz z Polski. W Tekach inż. Bogusława Gębarowicza zachowały się także materiały związane z twórczością urodzonego w Przemyślu Mariana Józefa Trojana (1931-2016), artysty – grafika, autora ekslibrisów wykonywanych techniką drzeworytu i linorytu, od czasów II wojny światowej mieszkającego na Węgrzech i tam tworzącego.

Przejdź do - Dawne sposoby na walkę z epidemią

Dawne sposoby na walkę z epidemią

11 marca 2020

Ocet siedmiu (czterech) złodziei był dawniej używany jako lek oraz zabezpieczeniem przed zachorowaniem na dżumę. Według legendy, przepis na niego wyjawili złodzieje, którzy okradali zwłoki zmarłych w czasie panowania epidemii, sami pozostając zdrowymi. Gdy groziła im kara śmierci, sędziowie postawili ultimatum: albo poniosą śmierć albo zdradzą, w jaki sposób się zabezpieczają przed zarazą. Okazało się, że używali owego specyfiku.

Legendy o occie mają francuskie i angielskie korzenie, ale używano go także na terenie Rzeczypospolitej. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu w zespole Kapituła Greckokatolicka w Przemyślu, zachowały się dwa przepisy na sporządzenie octu czterech (siedmiu) złodziei. Pierwszy z nich jest zatytułowany „Sposób preparowania octu czterech złodziejów służący od wszelkiej zarazy y powietrza”, a drugi - „Recepta od zarazy powietrznej w roku 1776 w Samborze”. Receptury pochodzą z lat 70-tych XVII wieku.

Przejdź do - Gryzelda Konstancja Wiśniowiecka – kobieta niepospolita

Gryzelda Konstancja Wiśniowiecka – kobieta niepospolita

5 marca 2020

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się dwa listy pisane przez Gryzeldę Konstancję Wiśniowiecką, żonę Jeremiego Wiśniowieckiego, zwanego Jaremą.

Gryzelda urodziła się w 1623 roku. Była córką kanclerza Tomasza Zamoyskiego i Katarzyny z Ostrogskich, siostrą Jana Sobiepana Zamoyskiego i Barbary Konstancji, żony Aleksandra Koniecpolskiego oraz matką Michała Wiśniowieckiego – króla Polski w latach 1669-1673. Uzdolniona intelektualnie, pobierała nauki u profesorów Akademii Zamojskiej; w wieku 10 lat pisała już listy po łacinie, uczyła się filozofii i innych przedmiotów humanistycznych. 27 II 1639 r. poślubiła Jeremiego Wiśniowieckiego, wnosząc mu olbrzymi posag (120 000 zł w gotówce i 80 000 w klejnotach). Po zawarciu małżeństwa mieszkała w rezydencji Wiśniowieckich w Białym Kamieniu, a następnie w Wiśniowcu. Od 1650 r. przebywała w Krzeszowie, by po śmierci męża (zm. 20 VIII 1651) powrócić w 1652 lub 1653 r. do Zamościa. Zmarła w Zamościu 17 IV 1672 r. Zgodnie z wyrażonym w testamencie życzeniem pragnęła spocząć w kościele zamojskim, została jednak pochowana w katedrze św. Jana w Warszawie. (źródło: Pasaż Wiedzy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie)

Przechowywane w Archiwum Państwowym w Przemyślu listy Gryzeldy pochodzą z lat 1667, 1669 i dotyczą jej sporu z Zamoyskimi o zniesienie ordynacji i zachowanie dóbr dla syna Michała. Pierwszy z nich, pisany w Zamościu 22 XI 1667 r., kierowany jest do szlachty. Rozpoczynają go słowa: Im bardziej zawzięta chciwość na dobra nasze Ich Mościów PP. Zamoyskich zabiera się, nie przestając wszelkimi a najbardziej niesłusznemi środkami starać się o to…

Adresatem drugiego listu (Zamość, 29 II 1669 r.) jest Andrzej Kuczkowski, tytułowany miłym panem i przyjacielem, któremu księżna była wdzięczna za pomoc w sprawie ordynackiej z pany Zamoyskimi chciwemi dziedzictwa mego.

Listy sygnowane są pieczęcią "Zbiory Osińskich w Przemyślu". Zostały podarowane przez Władysława Opalińskiego i włączone do kolekcji braci Osińskich. Następnie, po założeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu w 1909 r., stały się częścią zbiorów archiwalnych TPN. Po likwidacji Towarzystwa w 1951 r., listy wraz ze zbiorami TPN, trafiły do zasobu przemyskiego archiwum państwowego. Są przechowywane w zesp. nr 161 Akta rodziny Borowskich z Borowej koło Mielca oraz rodzin spokrewnionych (Mrowińskich, Kuczkowskich, Wiktorów i Romerów (sygn. 71-72), natomiast akta związane z Andrzejem Kuczkowskim znajdują się w zesp. nr 1918 Zbiór akt rodzinno-majątkowych w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu (sygn. 64-69).

 

 

 

 

 

 

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:47088