Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - Dwadzieścia lat minęło

Dwadzieścia lat minęło

30 czerwca 2016

8 lipca 1996 roku nastąpiło uroczyste otwarcie siedziby Archiwum Państwowego w Przemyślu w budynku przy ul. Lelewela 4. Od 1953 r. Archiwum mieściło się w obiekcie po dawnej cerkwi i klasztorze OO. Bazylianów przy ul. PCK 4.

1 października 1991 r. Komisja Majątkowa Rządu RP i Episkopatu Polski podjęła decyzję o zwrocie OO. Bazylianom cerkwi oraz klasztoru wyznaczając Archiwum pięcioletni okres na ich opuszczenie. Archiwum otrzymało w 1992 roku gmach dotychczasowej łaźni i pralni przy ul. Lelewela 4. Budynek poddano w latach 1993-1996 remontowi kapitalnemu oraz pracom adaptacyjnym. Umożliwiły one zapewnienie właściwie wyposażonych pomieszczeń na magazyny archiwalne, pracownię naukową, pracownie konserwacji i reprografii, bibliotekę, sale wystawowe, biura i pokoje gościnne. Przeniesienie zasobu Archiwum oraz wyposażenia pomieszczeń miało miejsce w okresie marzec - wrzesień 1996 roku - głównie dzięki zaangażowaniu i wysiłkowi pracowników Archiwum.

Uroczystościom otwarcia nowej siedziby towarzyszyła narada dyrektorów archiwów państwowych z całej Polski oraz otwarcie wystawy Najcenniejsze dokumenty w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu.

Przejdź do - Antymins biskupa Antoniego Winnickiego

Antymins biskupa Antoniego Winnickiego

3 czerwca 2016

Czy wiecie czym jest antymins? Antymins (z gr. antimension - zastępujący ołtarz) to płat materiału lnianego lub jedwabnego z przedstawieniem Chrystusa w grobie i czterech ewangelistów oraz z zaszytą w nim cząstką relikwii męczenników używany w liturgii prawosławnej i greckokatolickiej. Bez niego nie wolno odprawiać Eucharystii. Poświęca go biskup.

W zasobie przemyskiego Archiwum zachował się antymins przemyskiego biskupa prawosławnego Antoniego Winnickiego, pochodzący z roku 1666, a używany w cerkwi w Huwnikach, będącej cerkwią filialną parafii w Makowej.

Antoni Winnicki został wyświęcony na biskupa prawosławnego przemyskiego w roku 1650. Nie uznawał unii i biskupów unickich (Atanazego Krupeckiego, Prokopa Chmielewskiego, Antoniego Terleckiego, Jana Małachowskiego), których nie dopuszczał do objęcia rządów w diecezji. W 1663 roku został wybrany metropolitą kijowskim. W roku 1667 przyjął tytuł metropolity kijowskiego, galicyjskiego i Wszechrusi. Rezydował przeważnie we Lwowie, Spasie i Sanoku. Po jego śmierci w 1679 roku, następcą na tronie biskupim został Innocenty Winnicki, który w roku 1691 przyjął unię.

Antymins biskupa Antoniego Winnickiego oraz inne materiały związane z dziejami unii w eparchii przemyskiej, począwszy od odrzucenia jej idei w 1596 r. aż do likwidacji Kościoła greckokatolickiego w 1946 r., można obejrzeć na wystawie „Unia brzeska i jej konsekwencje w świetle źródeł z Archiwum Państwowego w Przemyślu”. Wystawa towarzyszy międzynarodowej konferencji „Unia brzeska i jej konsekwencje w świetle źródeł z archiwów polskich i ukraińskich” (8-10 czerwca 2016 r.) i będzie czynna w dniach 8-30 czerwca 2016 r. w siedzibie Archiwum.

Przejdź do - Dzieci w obiektywie fotografa

Dzieci w obiektywie fotografa

24 maja 2016

Dzieci to wdzięczny obiekt dla fotografa. W zasobie przemyskiego Archiwum w Zbiorze fotografii znajduje się album zawierający fotografie przedstawiające sceny z życia wsi na terenach Małopolski Zachodniej i Wschodniej II Rzeczypospolitej, pochodzące z lat 1937-1938. Właścicielem albumu (a może i fotografem) był Zygmunt Żywiak, inspektor w spółce Eksploatacja Soli Potasowej we Lwowie. Fotografie zostały wykonane m.in. w Gwoźdźcu, Chodorowie, Zaleszczykach, Przecławiu, Boguchwale, Lwowie, osadzie św. Józef w powiecie Nadwórna.

Wśród fotografowanych obiektów i postaci znalazły się i dzieci. Przypominając o zbliżającym się Dniu Dziecka, prezentujemy fotografie małych rolników.

Przejdź do - Przemyscy maturzyści

Przemyscy maturzyści

11 maja 2016

Maj to tradycyjnie miesiąc matur – egzaminów dojrzałości. W Przemyślu bogate tradycje i długą historię posiada I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego, sięgające początkami do roku 1628, kiedy to jezuici rozpoczęli budowę kolegium. W ciągu swojej działalności szkoła ta wykształciła wielu późniejszych naukowców, działaczy społecznych, ludzi zasłużonych dla kultury, oświaty i nauki w kraju i za jego granicami. Zapewne i dla nich matura była jednym z poważniejszych egzaminów w życiu i swoistym krokiem w dojrzałe życie.

W zasobie przemyskiego Archiwum znajdują się akta zespołu I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu, a wśród nich m.in. protokoły egzaminów maturalnych. Prezentujemy pierwsze strony kilku z nich: protokół egzaminu maturalnego Józefa Pelczara z 1860 r. - biskupa rzymskokatolickiego przemyskiego, świętego, kanonizowanego w 2003 r.; protokół egzaminu maturalnego Zygmunta Gorazdowskiego z 1864 r. - księdza i świętego, kanonizowanego w 2005 r.; protokół egzaminu maturalnego Leonarda Tarnawskiego z 1865 r. - działacza społecznego, adwokata, polityka; protokół egzaminu dojrzałości Władysława Tarnawskiego z 1903 r. - syna Leonarda, wybitnego filologa anglisty. Do 1867 r. dokumentację szkolną, w tym protokoły maturalne prowadzono w języku niemieckim.

 

Przejdź do - 1 Maja przed II wojną światową

1 Maja przed II wojną światową

28 kwietnia 2016

W 1889 roku II Międzynarodówka obwołała 1 maja międzynarodowym dniem protestów dla upamiętnienia masakry robotników w Chicago w 1886 roku. Obchody 1 Maja na ziemiach polskich zostały zapoczątkowane już w roku 1891. Przygotowały je II Proletariat oraz Związek Robotników Polskich. W okresie zaborów 1 Maja obchodzono wbrew woli władz, a organizatorami byli członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej, żydowskiego Bundu czy Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. Największe wystąpienia miały miejsce w latach 1905-1907 i 1917-1919. Demonstracje i pochody w tym dniu organizowały również po 1918 r. partie lewicowe i komunistyczne oraz organizaje robotnicze. W 1950 roku dzień 1 Maja został ustanowiony świętem państwowym, a główną formą obchodów były pochody pierwszomajowe.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się m.in. odezwy i afisze związane z obchodami 1 Maja przed 1950 rokiem. Są to m.in. odezwa Komitetu Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej z 1909 r. nawołująca do udziału w „wielkiej manifestacyi ludowej” na górze zamkowej w Przemyślu w dniu 1 maja, w trakcie której miał przemawiać Herman Lieberman; odezwa kolejarzy – socjalistów; odezwa kierowana do robotników Funduszu Pracy oraz pracowników fabryki „Polna” w Przemyślu. Prezentujemy także odezwę Zarządu Okręgowego Narodowego Związku Robotniczego Zagłębia Dąbrowskiego apelującą do robotników o nieuznawanie święta 1 Maja, tylko 3 Maja jako święta robotników i Konstytucji. W zbiorach Archiwum znajduje się ponadto ulotka adresowana do młodzieży wydana przez „Promień” - pismo wydawane we Lwowie.

 

Przejdź do - O co się pytać Jaśka Mielniczka?

O co się pytać Jaśka Mielniczka?

7 kwietnia 2016

W zespole Akta miasta Przemyśla zachował się dokument pochodzący z około 1755 roku zatytułowany „Punkta do konfesat, o co się pytać Jaśka Mielniczka”. Jasiek został oskarżony, być może wraz z matką i swoim bratem Wojciechem, o podłożenie „czarów” pod próg pokoju Państwa u których służyli, a następnie postawiony przed sądem, prawdopodobnie w Przemyślu.

Dokument zawiera 12 pytań, które miano zadać Jaśkowi. Pytania dotyczyły jeszcze kolejnych przewinień całej trójki: dosypywania trucizny do potraw i napojów, kradzieży ubrań oraz miedzianych naczyń, kradzieży zboża, masła i słoniny ze spichlerza oraz kradzieży przędzy. Najistotniejsze tu wydaje się być pytanie piąte, które miano zadać Jaśkowi: „I cóż wam winni te Państwo, z czego to Wam ta złość przyszła, i czyli to dla obojga, czyli też osobno dla Jegomości i osobno dla Jejmości te ście czary zadawali, w którym to jest miejscu na Jejmość, a w którym na Jegomości”.

Z zachowanego dokumentu nie wynika, jaki był przebieg procesu i jaką karę wyznaczono dla Jaśka i jego rodziny, tym niemniej jest on bardzo ciekawym materiałem źródłowym.

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:39749