Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - 90-lecie przemyskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego

90-lecie przemyskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego

14 listopada 2018

Przemyski Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego został utworzony w 1928 roku, jako jeden z nielicznych wówczas oddziałów w kraju, z inicjatywy Zarządu Głównego Towarzystwa oraz grupy przemyskich historyków na czele z Janem Smołką, archiwariuszem miejskim. Do kwietnia 1929 roku w Polsce zorganizowano zaledwie 9 oddziałów PTH.

Zebranie organizacyjne odbyło się 24 listopada 1928 roku. Po referacie ówczesnego prezesa PTH, prof. Stanisława Zakrzewskiego ogłoszono powołanie Oddziału. Jego pierwszy Zarząd ukonstytuował się w składzie: Jan Smołka – przewodniczący, ks. dr Jan Kwolek – zastępca, Kazimierz Arłamowski – sekretarz, Walerian Kramarz – skarbnik, Franciszek Persowski, ks. dr Kazimierz Kotula, kpt. Józef Władysław Kobylański, Zofia Tymińska – członkowie Zarządu.

Oddział pracował aktywnie do momentu wybuchu II wojny światowej. W czerwcu 1947 roku reaktywowano jego działalność, a następnie: utworzono Stację Naukową (1955 rok); prowadzono badania regionalne; kontynuowano działalność wydawniczą, której ukoronowaniem było wydawanie od 1974 roku własnego periodyku „Przemyskie Zapiski Historyczne”, a także popularyzowano wiedzę historyczną poprzez organizację licznych konferencji, sesji, odczytów i posiedzeń naukowych.

Wśród osób szczególnie zasłużonych dla Oddziału znajdują się historycy i archiwiści: Jan Smołka, ks. Jan Kwolek, Franciszek Persowski, Kazimierz Arłamowski, Aleksy Gilewicz, Zdzisław Konieczny, Bogusław Bobusia i wielu innych. Oddział współpracuje z przemyskimi instytucjami kulturalnymi i naukowymi, wśród których należy wymienić Archiwum Państwowe w Przemyślu.

Oddział przemyski ma niekwestionowany udział w dorobku PTH. W Przemyślu odbywały się zgromadzenia o istotnym znaczeniu dla polskiego środowiska historycznego – w 1985 roku przemyską sesją Zarząd Główny zainaugurował obchody stulecia PTH, a w roku 2003 w Przemyślu odbyła się sesja naukowa i Walne Zgromadzenie Delegatów PTH.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowała się bogata dokumentacja, obrazująca działalność Oddziału. Są to m.in. afisze informujące o inicjatywach Oddziału, zawiadomienia o planowanych sesjach, konferencjach, odczytach, itp. Wiele materiałów dotyczących Oddziału znajduje się w spuściznach przemyskich archiwistów, naukowców i badaczy. Ponadto Archiwum posiada zespół archiwalny nr 553 Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Przemyślu, zawierający akta z lat 1947-2012.

14 listopada odbyła się promocja pracy Piotra Olechowskiego Stosunki polsko-ukraińskie we Lwowie w świetle wspomnień (1918-1939), wydana nakładem Oddziału oraz Archiwum Państwowego w Przemyślu i Przemyskiego Centrum Kultury i Nauki Zamek.  Praca otrzymała III nagrodę w konkursie im. prof. Stanisława Herbsta, organizowanym przez Zarząd Główny PTH.

 

Przejdź do - XIX-wieczne przepisy na potrawy z jabłek

XIX-wieczne przepisy na potrawy z jabłek

26 września 2018

28 września w Archiwum Państwowym w Przemyślu odbędzie się spotkanie Stulecie Niepodległości pod jabłonią, w czasie którego m.in. wysłuchamy prelekcji pt. 100 przepisów z jabłka na stulecie Polski oraz będziemy mieć okazję degustować wypieki z jabłek. W zasobie Archiwum zachowały się przepisy na potrawy z tych owoców, pochodzące z pierwszej połowy XIX wieku: jabłecznik (napój), krem z jabłek, budyń z jabłek, leguminę z jabłek, marmoladę z jabłek. Przepisy przechowywane są w zbiorze nr 842 Zbiór rękopisów prac naukowych i literackich w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu.

Zachęcamy do udziału w spotkaniu oraz do korzystania z archiwalnych przepisów!

Przejdź do - Jarmarki jarosławskie

Jarmarki jarosławskie

22 sierpnia 2018

Miasto Jarosław od schyłku średniowiecza odgrywało znaczną rolę w handlu środkowoeuropejskim, jako miejsce zjazdów kupieckich. Jarmark letni, rozpoczynający się 15 sierpnia i trwający cztery tygodnie był jednym z największych odbywających się w Europie. Do Jarosławia przybywali wówczas kupcy i rzemieślnicy z ważniejszych centrów handlowych Rzeczypospolitej oraz cudzoziemcy, w tym: Węgrzy, Turcy, Grecy, mieszkańcy Nowogrodu i Moskwy, a nawet Persowie. Jarosław był licznie odwiedzany przez także Włochów Żydów, Ormian, Szkotów. Na zjazdy do miasta nad Sanem przyjeżdżało nawet do 30 tysięcy osób.

W czasie trwania jarmarku handlowano głównie wołami oraz tzw. towarem tureckim, produktami spożywczymi, skórami, suknami i płótnem. Niemało było także artykułów pochodzenia orientalnego. Obecni w Jarosławiu kupcy zawierali umowy, wystawiali skrypty dłużne, rozliczali długi. W mieście działał wówczas specjalny sąd, zwany jarmarcznym. Akta tego sądu (iudicium nundinale) zachowały się w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu. Są to dwie księgi z zapisami z lat 1643-1665, znajdujące się w zespole Akta miasta Jarosławia (sygn. 5, 31). W księgach wpisywano protokoły spraw toczonych między uczestnikami jarmarku, np. spór między Szmulem i Migdałem Żydami a Kirkorem Jakubowiczem, pełniącym funkcję tłumacza we Lwowie (2 IX 1645); sprawę między Ormianami z Zamościa – Baltazarem Zabarowiczem a Dawidem Konstantynowiczem (28 VIII 1646)  oraz pertraktacje między Danielem Gimberem, mieszczaninem lubelskim a Mieczkiem Gierkowiczem, przybyłym z Kamieńca. Na jarmarkach jarosławskich często rolę tłumaczy pełnili Ormianie. 5 IX 1654 w trakcie procesu między Jakubem Foesem a Garagusem Łukaszewiczem zeznawał Assanser Bałły przybyły z Ankary języka polskiego nieumiejący oprócz tureckiego przez tłumacza sławetnego Romana Bachcic Ormianina lwowskiego. Język perski znał także złotnik jarosławski Jan Ozimkowicz, który był tłumaczem w sprawach prowadzonych przez sąd radziecki.

Podczas jarmarku w 1625 roku w mieście wybuchł pożar, który strawił prawie wszystkie budynki. Ze względu na to, że wówczas w Jarosławiu przebywało wielu przejezdnych, którzy także utracili swe mienie, wiadomość o tragedii odbiła się szerokim echem, nie tylko w kraju, ale i państwach ościennych. W pożarze zginęło ok. 300 osób. Wawrzyniec Chlebowski napisał Lament żałosny na straszliwy pożar sławnego miasta Jarosławia, wydrukowany jeszcze w 1625 roku. 1 sierpnia 1630 roku właścicielka Jarosławia Anna Ostrogska, w w mając na uwadze, że miasto nasze Jarosław za dopuszczeniem bożym przez ogień i pożogę gwałtowną (…) podczas jarmarku dorocznego do upadku przyszło, że obywatele tego, mieszczanie jarosławscy poddani nasi, nie tylko w budynkach, majętnościach i zbiorach swych domowych w znaczne szkody popadli, w wydanym przez siebie przywileju odnowiła wszystkie prawa i przywileje nadane przez poprzedników. Dokument ten również znajduje się w zasobie Archiwum (Akta miasta Jarosławia, sygn. 4D).

W tym tygodniu (23 sierpnia) w Jarosławiu rozpocznie się Jarmark Jarosławski – impreza nawiązująca do zjazdów, odbywających się w dobie staropolskiej.

Przejdź do - Międzynarodowy Dzień Szachów

Międzynarodowy Dzień Szachów

20 lipca 2018

Od 1966 roku w dniu 20 lipca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Szachów – gry znanej już w latach 70. VI wieku.

 „Królewska gra” ma wielu zwolenników w Przemyślu. W zasobie Archiwum w zbiorze nr 397 Afisze, plakaty, druki ulotne w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się afisze informujące o przemyskich turniejach szachowych, odbywających się głównie w latach 70. XX wieku, przeważnie w hali sportowej przy ul. Mickiewicza. W czasie sprzyjającej pogody szachiści rywalizowali na wolnym powietrzu przy pomniku gen. Karola Świerczewskiego (obecnie Plac Niepodległości). Turnieje organizowane były przede wszystkim przez Wojewódzki Ośrodek Sportu i Rekreacji w Przemyślu, ale także przez Polski Związek Niewidomych, Zarząd Główny Związek Nauczycielstwa Polskiego w Przemyślu oraz Związek Harcerstwa Polskiego.

Ciekawą formą widowiska są tzw. żywe szachy. Afisz z okresu międzywojennego informuje o imprezie „Żywe szachy”, przedstawianej na Stadionie Sportowym Dowództwa Okręgu Korpusu X w Przemyślu przez Związek Strzelecki Oddział w Jarosławiu i Koło Związku Podoficerów Rezerwy w Jarosławiu . Partia została rozegrana w dniu 23 lipca między wojskami Jana III Sobieskiego i armią turecką.

W Archiwum przechowywana jest również dokumentacja Grodzko-Ziemskiego Związku Szachowego w Przemyślu, pochodząca z lat 1998-2016.

 

 

Przejdź do - Listy do matki

Listy do matki

24 maja 2018

Sztuka epistolografii obecnie zanika, a listy przechowywane w archiwach i domowych zbiorach są pamiątką z czasów, gdy były jedną z najbardziej powszechnych form komunikacji. Wśród korespondencji przechowywanej w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się listy hrabiów Krasickich - Ksawerego (1800-1843) i Edmunda (1808-1894), kierowane do ich matki – Julii z Mniszchów Krasickiej (1777-1845). Liczą one ponad 2500 stron i pochodzą z lat 1824-1845. Większość z nich pisana jest w języku francuskim, który w XIX wieku był językiem dyplomacji i elit. Bracia Krasiccy w listach kierowanych do siebie,  ojca (Franciszka Ksawerego Krasickiego) i innych członków rodziny posługują się językiem polskim, zaś w korespondencji do matki – głównie językiem francuskim, wtrącając jedynie polonizmy. Listy do matki rozpoczynają pozdrowienia i grzecznościowe zwroty: Ma chéire Mamam!Trés mére et bonne Mamam! Dalsza część tekstów poświęcona jest głównie sprawom życia codziennego oraz relacjom z podróży.

Zespół nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich zawiera także listy Julii z Mniszchów Krasickiej pisane do jej matki – Marianny z Ossolińskich Mniszchowej (ok. 1731-1802), w których często zwraca się do niej: Moja najukochańsza mamuniu! Jak mamę serdecznie kocham! Rączki mamie milion razy całuję!

Wszystkim Mamom z okazji Ich święta życzymy równie pięknych listów i wyznań od pociech!

Część jednostek archiwalnych, zawierających listy Krasickich do matek (sygn. 225, 232, 240), znajdujących się w zespole nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich została zdigitalizowana i jest dostępna na stronie Archiwum. http://www.przemysl.ap.gov.pl/skany/

 

 

 

 

 

Przejdź do - Pikniki, rauty, herbatki...

Pikniki, rauty, herbatki...

25 czerwca 2018

W okresie letnim różne instytucje, władze miejscowości organizują pikniki i inne imprezy plenerowe. W tym roku także w Archiwum Państwowym w Przemyślu odbył się Piknik Archiwalny z okazji Międzynarodowego Dnia Archiwów.

W naszym zasobie zachowało się wiele zaproszeń na pikniki, rauty, bale, herbatki, kierowanych do hrabiny Marii Dunin i jej rodziny. Przechowywane są one w zespole nr 2320 Materiały rodziny Duninów. Maria Dunin z Pruszyńskich (1859-1940) była żoną Stanisława Dunina (1853-1903). Dunionowie właścicielami majątku i dworu w Kopytówce – miejscowości obecnie leżącej w powiecie wadowickim, w województwie małopolskim. Wśród archiwaliów znajdują się zaproszenia na pikniki organizowane w Hotelu Bristol w Tarnowie przez specjalnie powołany komitet. Odbywały się one przeważnie w okresie karnawału. Zachowało się również m.in. zaproszenie na raut w Teatrze Starym w Krakowie z okazji przyjazdu do miasta Arcyksięcia Karola Franciszka Józefa i Arcyksiężny Zyty w dniu 29 czerwca 1912 roku.

Maria Duninowa wraz z córkami (Albiną i Olgą Cecylią) bywała także na podwieczorkach, wieczorach i herbatkach, a zapraszała je m.in. Andrzejowa Potocka (Krystyna, żona marszałka Galicji hrabiego Andrzeja Potockiego) czy „Pawłowie Sapiehowie” (Paweł Jan Sapieha i jego żona Matylda). Pani Duninowa również była gospodynią wystawnych przyjęć (świadczyć o tym może fragment menu obiadu w Kopytówce w dniu 22 maja 1912 roku) oraz wspólnych obiadów, na które zapraszano m.in. miejscowego proboszcza.

 

Pliki do pobrania

Galeria

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 1

    AZLK, sygn. 468, s. 1

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 2

    AZLK, sygn. 468, s. 2

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 4

    AZLK, sygn. 468, s. 4

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 73

    AZLK, sygn. 468, s. 73

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 74

    AZLK, sygn. 468, s. 74

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 87

    AZLK, sygn. 468, s. 87

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 88-89

    AZLK, sygn. 468, s. 88-89

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 488

    AZLK, sygn. 468, s. 488

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 489

    AZLK, sygn. 468, s. 489

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:32126