Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - Ekslibrisy w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu

Ekslibrisy w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu

3 czerwca 2020

Ekslibris (z łac. ex libris – z książki) to znak własnościowy książki, występujący najczęściej jako graficznie skomponowana kartka z napisem (imię, nazwisko, instytucja) lub symbolem (herb, gmerk) wskazującym właściciela książki, zwykle naklejana na odwrocie przedniej okładki. Ekslibris w postaci naklejanej kartki pojawił się w Europie Zachodniej pod koniec wieku XV. Jako graficzny znak książkowy ekslibris przeżył swój wielki renesans na początku XX wieku, co wiązało się z rozwojem kolekcjonerstwa oraz nawrotem do klasycznych technik tj. drzeworytu, miedziorytu, akwaforty, litografii. Z czasem wyraźniej ekslibris zaczął tracić swe użytkowe znaczenie jako znak własnościowy książki, stając się niemal wyłącznie obiektem kolekcjonerskim dla miłośników małej grafiki.

Polska należy do krajów o nastarszych tradycjach ekslibrisowych. Właścicielem najwcześniejszego polskiego znaku książkowego, pochodzącego z 1516 roku, był prymas Maciej Drzewicki. Obecnie ważnym wydarzeniem dla miłośników ekslibrisu, w kraju nie tylko,  jest Międzynarodowy Konkurs Graficzny na Ekslibris organizowany przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Gliwicach (w tym roku odwołany).

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się ekslibrisy, przechowywane w spuściznach osób, które kolekcjonowały te obiekty (Materiały Tadeusza Dobrowolskiego, Materiały Mariana Słowika, Teki inż. Bogusława Gębarowicza). Są to ekslibrisy osób prywatnych oraz instytucji i stowarzyszeń z regionu oraz z Polski. W Tekach inż. Bogusława Gębarowicza zachowały się także materiały związane z twórczością urodzonego w Przemyślu Mariana Józefa Trojana (1931-2016), artysty – grafika, autora ekslibrisów wykonywanych techniką drzeworytu i linorytu, od czasów II wojny światowej mieszkającego na Węgrzech i tam tworzącego.

Przejdź do - Dawne sposoby na walkę z epidemią

Dawne sposoby na walkę z epidemią

11 marca 2020

Ocet siedmiu (czterech) złodziei był dawniej używany jako lek oraz zabezpieczeniem przed zachorowaniem na dżumę. Według legendy, przepis na niego wyjawili złodzieje, którzy okradali zwłoki zmarłych w czasie panowania epidemii, sami pozostając zdrowymi. Gdy groziła im kara śmierci, sędziowie postawili ultimatum: albo poniosą śmierć albo zdradzą, w jaki sposób się zabezpieczają przed zarazą. Okazało się, że używali owego specyfiku.

Legendy o occie mają francuskie i angielskie korzenie, ale używano go także na terenie Rzeczypospolitej. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu w zespole Kapituła Greckokatolicka w Przemyślu, zachowały się dwa przepisy na sporządzenie octu czterech (siedmiu) złodziei. Pierwszy z nich jest zatytułowany „Sposób preparowania octu czterech złodziejów służący od wszelkiej zarazy y powietrza”, a drugi - „Recepta od zarazy powietrznej w roku 1776 w Samborze”. Receptury pochodzą z lat 70-tych XVII wieku.

Przejdź do - Gryzelda Konstancja Wiśniowiecka – kobieta niepospolita

Gryzelda Konstancja Wiśniowiecka – kobieta niepospolita

5 marca 2020

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się dwa listy pisane przez Gryzeldę Konstancję Wiśniowiecką, żonę Jeremiego Wiśniowieckiego, zwanego Jaremą.

Gryzelda urodziła się w 1623 roku. Była córką kanclerza Tomasza Zamoyskiego i Katarzyny z Ostrogskich, siostrą Jana Sobiepana Zamoyskiego i Barbary Konstancji, żony Aleksandra Koniecpolskiego oraz matką Michała Wiśniowieckiego – króla Polski w latach 1669-1673. Uzdolniona intelektualnie, pobierała nauki u profesorów Akademii Zamojskiej; w wieku 10 lat pisała już listy po łacinie, uczyła się filozofii i innych przedmiotów humanistycznych. 27 II 1639 r. poślubiła Jeremiego Wiśniowieckiego, wnosząc mu olbrzymi posag (120 000 zł w gotówce i 80 000 w klejnotach). Po zawarciu małżeństwa mieszkała w rezydencji Wiśniowieckich w Białym Kamieniu, a następnie w Wiśniowcu. Od 1650 r. przebywała w Krzeszowie, by po śmierci męża (zm. 20 VIII 1651) powrócić w 1652 lub 1653 r. do Zamościa. Zmarła w Zamościu 17 IV 1672 r. Zgodnie z wyrażonym w testamencie życzeniem pragnęła spocząć w kościele zamojskim, została jednak pochowana w katedrze św. Jana w Warszawie. (źródło: Pasaż Wiedzy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie)

Przechowywane w Archiwum Państwowym w Przemyślu listy Gryzeldy pochodzą z lat 1667, 1669 i dotyczą jej sporu z Zamoyskimi o zniesienie ordynacji i zachowanie dóbr dla syna Michała. Pierwszy z nich, pisany w Zamościu 22 XI 1667 r., kierowany jest do szlachty. Rozpoczynają go słowa: Im bardziej zawzięta chciwość na dobra nasze Ich Mościów PP. Zamoyskich zabiera się, nie przestając wszelkimi a najbardziej niesłusznemi środkami starać się o to…

Adresatem drugiego listu (Zamość, 29 II 1669 r.) jest Andrzej Kuczkowski, tytułowany miłym panem i przyjacielem, któremu księżna była wdzięczna za pomoc w sprawie ordynackiej z pany Zamoyskimi chciwemi dziedzictwa mego.

Listy sygnowane są pieczęcią "Zbiory Osińskich w Przemyślu". Zostały podarowane przez Władysława Opalińskiego i włączone do kolekcji braci Osińskich. Następnie, po założeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu w 1909 r., stały się częścią zbiorów archiwalnych TPN. Po likwidacji Towarzystwa w 1951 r., listy wraz ze zbiorami TPN, trafiły do zasobu przemyskiego archiwum państwowego. Są przechowywane w zesp. nr 161 Akta rodziny Borowskich z Borowej koło Mielca oraz rodzin spokrewnionych (Mrowińskich, Kuczkowskich, Wiktorów i Romerów (sygn. 71-72), natomiast akta związane z Andrzejem Kuczkowskim znajdują się w zesp. nr 1918 Zbiór akt rodzinno-majątkowych w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu (sygn. 64-69).

 

 

 

 

 

 

Przejdź do - Zaproszenia i zawiadomienia ślubne w zasobie AP w Przemyślu

Zaproszenia i zawiadomienia ślubne w zasobie AP w Przemyślu

17 lutego 2020

14 lutego obchodzimy dzień św. Walentego, potocznie zwany Dniem Zakochanych. Dla wielu osób darzących się uczuciem ukoronowaniem ich związku jest zawarcie małżeństwa. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się zaproszenia i zawiadomienia ślubne, pochodzące z drugiej połowy XIX i początków XX wieku, przesyłane do Marii Duninowej, właścicielki majątku i dworu w Kopytówce – miejscowości obecnie leżącej w powiecie wadowickim w województwie małopolskim. Wśród nich jest np. zawiadomienie o ślubie Zofii z Drohojowskich z Rodrygiem Romerem w przemyskiej katedrze w 1917 roku, zaproszenie na ślub Jana Bobrzyńskiego – polityka, syna historyka Michała Bobrzyńskiego z Marią Paygert (1917 rok) oraz zawiadomienie o ślubie Tytusa Dunina (syna Marii) z Marią Romerówną w 1919 roku. W dobrym tonie było przesłanie przez nowożeńców podziękowań za  życzenia. Karty z podziękowaniami oraz zaproszenia i zawiadomienia ślubne przechowywane są w zesp. nr  2320 Materiały rodziny Duninów, sygn. 2.

Przejdź do - Rzemiosło katowskie w dawnym Przemyślu

Rzemiosło katowskie w dawnym Przemyślu

9 stycznia 2020

Kat w powszechnej świadomości kojarzy się z osobą dokonującą egzekucji skazanych oraz torturowania obwinionych i oskarżonych. Tymczasem małodobry w mieście miał wiele innych zajęć. Należało do nich przede wszystkim usuwanie nieczystości z miasta, opróżnianie kloak, usuwanie padłych zwierząt. Kat otrzymywał tygodniowe myto, a do pomocy miał przydzielonych hyclików, zwanych też katowszczykami. Oprócz tego, miasto wydawało kwoty na utrzymanie kata. Świadczą o tym przykładowe zapisy: w 1637 roku miasto poniosło wydatki na budowę jego domu; w 1664 roku rajcy zafundowali katu buty, natomiast w 1684 roku rada miejska poniosła koszty pogrzebu kata. W przypadku, gdy kat dokonywał egzekucji miasto ponosiło wydatki, m.in. za wykonanie egzekucji, wikt kata, zbudowanie szubienicy, zapłatę dla kopiących dół na pochowanie ciała, itp.

Zapisy dotyczące wydatków miasta Przemyśla na utrzymanie katów i ich pracę oraz na egzekucje wykonywane przez nich, pochodzące z drugiej połowy XVI oraz z XVII wieku, zachowały się w zespole Akta miasta Przemyśla w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu.

Przejdź do - XIX-wieczne przepisy na karpia i nie tylko

XIX-wieczne przepisy na karpia i nie tylko

20 grudnia 2019

W wigilijny wieczór na naszych stołach pojawi się karp oraz inne potrawy rybne. Zachęcamy do wypróbowania przepisów na karpia, rybę pieczoną, szczupaka na żółto, zupę z ryb oraz marynatę rybną, znajdujących się w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu. Pochodzą one z pierwszej połowy XIX wieku i przechowywane są w zbiorze nr 842 Zbiór rękopisów prac naukowych i literackich w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu.

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:46031