Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - Etykiety zapałczane w zasobie Archiwum

Etykiety zapałczane w zasobie Archiwum

3 marca 2021

Niedawno została zamknięta, mająca niemal 100-letnią metrykę, ostatnia fabryka zapałek w Polsce, mieszcząca się w Czechowicach-Dziedzicach. Fabryka z Czechowic była ostatnim tak dużym zakładem produkującym zapałki w Polsce. Wcześniej działalność zakończyły fabryki w Sianowie, Gdańsku, Bystrzycy i Częstochowie.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się materiały kolekcjonera Mariana Słowika, który, oprócz zbierania znaczków pocztowych i ekslibirsów, pasjonował się filumenistyką – kolekcjonowaniem etykiet zapałczanych. W zachowanych w zespole nr 1681 Materiały Mariana Słowika zbiorach znajdują się etykiety pudełek zapałczanych produkowanych w fabrykach w Gdańsku, Sianowie, Bystrzycy i Czechowicach w latach 50.i 60. XX wieku. Najczęściej zawierają one hasła promujące ówczesne inicjatywy („Radio w każdym domu”) oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy (np. Prawidłowo zamocowana lampa zapobiega wypadkom”, „Dbaj o bezpieczeństwo przy transporcie”). Zachowała się także etykieta upamiętniająca Dzień Górnika w 1961 roku. Ciekawostką są etykiety wydane z okazji 75-lecia esperanto w 1962 roku, kongresu esperantowskiego oraz etykieta z pudełka popularnych zapałek Sphinx.

Przejdź do - Nieszczęśliwa miłość czyli Utrata dla panny Szczęsnej za oszukaniem ich łagodnych słów ratione matrimonii…

Nieszczęśliwa miłość czyli Utrata dla panny Szczęsnej za oszukaniem ich łagodnych słów ratione matrimonii…

12 lutego 2021

Przed nami dzień św. Walentego, w którym swoim sympatiom darujemy prezenty i upominki. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajduje się zapis sprzed ponad 400 lat, opisujący epizod obdarowywania ukochanej.

W 1590 roku przed urzędem radzieckim w Krośnie stanął szlachetny Hieronim Godziątkowski, mający pretensje do Anny Biskupskiej i jej córki Felicji (polski odpowiednik tego imienia to Szczęsna). Anna Biskupska postanowiła wydać swoją córkę jak najkorzystniej za mąż, a konkurent był przyjmowany w domu przyszłej teściowej przez kilka lat. Jednak swatanie córki z Godziątkowskim nie miało szczęśliwego zakończenia. Mając nadzieje na rychłe małżeństwo z Felicją szlachcic poniósł wiele wydatków, m.in. na podarunki dla panny Szczęsnej, a także na strawę, wino, piwo i miód, które wypił w gospodzie. Podając matkę i córkę do sądu, całość swoich strat wycenił na 215 złotych i 29 groszy.

Matka Felicji stając przed urzędem burmistrzowskim i radzieckim, uznała jego pretensje za bezzasadne twierdząc, że „ona [tj. Felicja] o dary jako żywo pana Godziątkowskiego nie prosiła. Ale on gwałtem a upornie sam to co dał darował.[...] ale pan Godziątkowski ją zawżdy prosił, aby to od niego przyjęła, że ja już od Ciebie Panno Szczęsna brać nie będę".

Biskupska stwierdziła, że „Pan Godziątkowski ma rozum, mógł to sobie począć inaczej, przyjaciół pytać, jeśli że to mógł otrzymać małżeństwo”. Poza tym, według niejgdzieżby to słychać było, aby w gościnnej gospodzie, kto co strawił, aby jemu miano co wracać [ … ] Aby uczciwy szlachcic, a kiedy to co strawił w Krośnie, aby miał od kogo pozywać i dochodzić także kto co komu daruje”. Mówiła przed sądem, że „niesłychanie [jest], aby jeśli ktoś stracił pieniądze w gospodzie , domagał się ich od niewiast”.

W aktach radzieckich krośnieńskich (zespół Akta miasta Krosna, sygn. 19) zachował się spis wydatków pana Godziątkowskiego zatytułowany Utrata dla panny Szczęsnej za oszukaniem ich łagodnych słów ratione matrimonii et in Anno 1590 a festo Trium Regum usque festo Penteconsten [od święta Trzech Króli do święta Zesłania Ducha Świętego]. Wśród podarków dla Felicji znalazły się: pierścienie, płaszcz, szczoteczka biała włoska aksamitem obszyta, mydło greckie, czapka aksamitna czarna kupiona w Rzeszowie, obuwie kurdybanowe, wieniec jedwabny, a także słodkości: marcepan i „cukry robione i lodowate”. Zalotnik wyliczył także zapłatę dla gońca, który jeździł do Warszawy w sprawach gierady, tj. majątku ruchomego dawanego przyszłej pannie młodej oraz kwoty, przeznaczone na piwo, miód i wino.

Ostatecznie wybrankiem Felicji został bakałarz i rajca krośnieński Urban Szymonowicz z Biecza.

 

 

Przejdź do - Śladami Reni Spiegel

Śladami Reni Spiegel

27 stycznia 2021

27 stycznia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Warto przy tej okazji przypomnieć, że w 2016 oraz w 2020 roku ukazały się polskie wydania Dziennika Reni Spiegel - Żydówki, mieszkającej w Przemyślu. Rękopis dziennika, który został odnaleziony w jednej z nowojorskich skrzynek bankowych, po 70 latach od śmierci autorki stał się międzynarodową sensacją. Renia zaczęła pisać swój dziennik w wieku 15 lat w dniu 31.01.1939 r. Mieszkała wówczas u swoich dziadków w Przemyślu przy ul. Słowackiego 19. 28 VII 1942 r. Zygmunt Schwarzer, ukochany Reni, podczas pierwszej akcji likwidacyjnej przemyskiego getta „przemycił” ją i swoich rodziców na strych kamienicy przy ul. Moniuszki 10. 29 VII 1942 r. Zygmunt wyprowadził z getta Arianę – siostrę Reni i umieścił ją u rodziny Leszczyńskich. 30 VII 1942 r. Renia wraz z rodzicami Zygmunta została zastrzelona przez hitlerowców. Dzięki pomocy i poświęceniu Ludomira Leszczyńskiego, właściciela palarni kawy i fabryki konserw kawowych, siostra Reni wydostała się z Przemyśla i przeżyła wojenną gehennę.

Dziennik Reni został odnaleziony i wydany dzięki działaniom jej rodziny – siostry Elżbiety (Ariany) Bellak i jej córki Alexandry. Dopełnieniem opowieści o siostrach Spiegel jest film Przemyśl, złamane marzenia w reżyserii Tomasza Magierskiego.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się materiały dotyczące postaci, osób i miejsc związanych z życiem Reni Spiegel. Prezentujemy niektóre z nich.

Przejdź do - Życzenia dla babć i dziadków

Życzenia dla babć i dziadków

18 stycznia 2021

W styczniu obchodzimy Dzień Babci i Dzień Dziadka, kiedy naszym dziadkom i babciom życzymy wszystkiego, co najlepsze.

W zasobie Archiwum Państwowego w zesp. nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich zachowały się życzenia i listy kierowane do dziadka sprzed blisko 200 lat. Są to teksty pisane przez Malwinę Sapiehę, żonę Marcina księcia Sapiehy. Jej dziadkiem macierzystym (ojcem jej matki – Konstancji Brzostowskiej, z domu Krasickiej) był Ignacy Krasicki, imiennik bajkopisarza i biskupa warmińskiego. „Książę poetów” był stryjem Ignacego Krasickiego. Ignacy Krasicki ze Stratynia herbu Rogala (1767-1844), dziadek Malwiny Sapiehy, był znanym numizmatykiem, który zdołał zgromadzić zbiór blisko 10 tysięcy monet i około 3 tysięcy medali.

Życzenia i listy do Ignacego Krasickiego pisane są w języku francuskim oraz polskim. Pochodzą z lat 1831-1832, 1841-1842. Malwina Sapieha, pisząc je m.in. w Zazulińcach, majątku Sapiehów, leżącym koło Zaleszczyk, życzyła w nich swemu dziadkowi: „czerstwego zdrowia, spokojności, przy latach mu zamierzonych, abyś wszystkich życzeń swoich stał się uczestnikiem”.

Przejdź do - Inżynier Tadeusz Porembalski - patron przemyskiego mostu kolejowego

Inżynier Tadeusz Porembalski - patron przemyskiego mostu kolejowego

15 października 2020

Jednym z najstarszych mostów na Sanie jest przemyski most kolejowy, zbudowany w 1891 roku. Warto przypomnieć sylwetkę inżyniera Tadeusza Porembalskiego, którego imieniem jest nazwany ten obiekt. Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Przemyślu z 25.11.1988 Porembalski został patronem mostu.

Tadeusz Kazimierz Porembalski urodził się w Samborze 23.12.1896 roku jako syn Jana i Haliny z Podolskich. W czasie I wojny światowej przebywał w czeskiej Pradze, w lecie 1915 r. wrócił do Przemyśla, a następnie rozpoczął pracę w kopalni „Nafta” w Tustanowicach k. Borysławia. Na froncie włoskim uczestniczył m.in. w walkach nad rzeką Isonzo. W listopadzie 1918 r. wziął udział w walkach polsko-ukraińskich o Przemyśl. Wraz z  żołnierzami i ochotnikami brał udział w obronie mostu kolejowego na Sanie, co było przyczyną wybrania go w 1988 r. na patrona tej budowli.

W roku szkolnym 1920/21 był słuchaczem Krajowej Szkoły Górniczej i Wiertniczej w Borysławiu. Pracował w kopalniach ropy naftowej w tym mieście. W 1939 roku został kierownikiem kopalni „Rajskie” w pow. leskim. Po wkroczeniu Armii Czerwonej pracował w kopalni w Paszowej i Ropiance. W 1940 r. po pobycie w sowieckim szpitalu w Przemyślu otrzymał zgodę władz na połączenie się z rodziną mieszkającą na przemyskim Zasaniu okupowanym przez Niemców. Po odzyskaniu zdrowia pracował w kopalniach w okolicach Biecza, Gorlic i Grybowa. Następnie został oddelegowany do kopalni znajdujących się w powiecie leskim i sanockim. Z powodu oskarżeń nacjonalistów ukraińskich, obawiając się aresztowania uciekł do Przemyśla. Tutaj od listopada 1941 r. do lipca 1944 r. prowadził sklep z artykułami chemicznymi.

Po wycofaniu się wojsk niemieckich z Przemyśla T. Porembalski początkowo został radnym Miejskiej Rady Narodowej, następnie Prezydentem miasta Przemyśla (6.10.1944 r.). We wrześniu 1945 r. wyjechał do Krakowa, gdzie mianowano go zastępcą dyrektora w Zarządzie Głównym Centrali Produktów Naftowych (CPN). Ostatecznie dopiero 18.12.1945 r. Miejska Rada Narodowa w Przemyślu odwołała  Porembalskiego z urzędu Prezydenta. W czasie jego prezydentury Zarząd Miasta zrealizował wiele prac remontowo-naprawczych. Porembalski pracował następnie w różnych przedsiębiorstwach naftowych i górniczych na kierowniczych stanowiskach. Jako wybitny fachowiec i racjonalizator był autorem kilku wynalazków. Napisał także wiele artykułów naukowych zamieszczanych w czasopismach specjalistycznych, np. „Nafta” i innych. W 1967 r. przeszedł na emeryturę, nie zaprzestając jednak działalności społecznej. Zmarł dnia 10.05.1971 r. w Krakowie i pochowany został na cmentarzu Salwatorskim.

Porembalski pozostawił po sobie bogaty dorobek pisarski – artykuły i opracowania naukowe, artykuły wspomnieniowe i pamiętniki. Część z nich została opublikowana.

Materiały rodziny Porembalskich, w tym Tadeusza, przechowywane są w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu. Są to jego prace, materiały dotyczące pracy zawodowej oraz wynalazczej i naukowej, materiały biograficzne oraz nieliczne fotografie. W „Roczniku Historyczno-Archiwalnym” (RHA) wydawanym przez Archiwum ukazały się następujące teksty dotyczące rodziny Porembalskich (w tym edytowane wspomnienia Tadeusza i jego ojca Jana):

- Mielnik A.K. , Inż. Tadeusz Kazimierz Porembalski (1896–1971), RHA, t. 19, s. 233-242.

- Mielnik A.K. „Wspomnienia o Ziemi Birczańskiej” Jana Porembalskiego – cenny przekaz źródłowy ze zbiorów Archiwum Państwowego w Przemyślu, RHA, t. 19: 2008, s. 181-215

- Dalecki M., Wspomnienia Jana Porembalskiego „Przemyśl w przedświcie wolności” – interesujący przekaz źródłowy ze zbiorów Archiwum Państwowego w Przemyślu, RHA, t. 20: 2009 s. 153-172

- Mielnik A. K., Materiały rodziny Porembalskich w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu, RHA, t. 21: 2010, s. 161-174

- Piszczek S., „Pragnę unieśmiertelnić postacie niektórych osób, które już odeszły, a na gruncie przemyskim żyły [...]: „Sylwetki przemyskie” Jana Porembalskiego ze zbiorów Archiwum Państwowego w Przemyślu, RHA, t. 21: 2010, s. 277–294

- Dalecki M., Wspomnienia Tadeusza Porembalskiego z okresu pobytu w sowieckim Szpitalu Miejskim w Przemyślu w 1940 r., RHA, t. 22: 2010, s. 153-170.

- Dalecki M., Przemyśl 1944-1945 we wspomnieniach Prezydenta Miasta Tadeusza Porembalskiego, RHA, t. 24: 2013-2014, s. 275-202.

Zachęcamy do sięgnięcia do nich w wersji papierowej bądź elektronicznej. http://www.przemysl.ap.gov.pl/p,107,rocznik-historyczno-archiwalny

Na portalu Szukaj w Archiwach www.szukajwarchiwach.gov.pl dostępny jest inwentarz zespołu nr 1991 Materiały rodziny Porembalskich oraz skany jednostek: sygn. 7 Jan Porembalski „Przemyśl w przedświcie wolności”, sygn. 8 Jan Porembalski „Rada Narodowa w Przemyślu w listopadzie 1918 roku”

Przejdź do - Sprawa Eugeniusza Złotnickiego

Sprawa Eugeniusza Złotnickiego

15 października 2020

Listopad to czas zadumy i refleksji, kiedy wspominamy tych, którzy walczyli o niepodległość naszego kraju. Swój patriotyzm wyrażali  aktywnie uczestnicząc w życiu społecznym i politycznym. Do takich nietuzinkowych postaci należał Eugeniusz Złotnicki. Urodził się 2 II 1876 r. w Biłce Szlacheckiej. Był nauczycielem w 4-klasowej szkole ludowej im. Stanisława Konarskiego w Przemyślu. Swoje kwalifikacje pogłębiał uczestnicząc w kursach dla nauczycieli gimnastyki. W latach 1908-1914, 1921-1925 był naczelnikiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Przemyślu. Przewodniczył Związkowi Nauczycielstwa Polskiego w Przemyślu (w latach 1928-1939), Polskiemu Towarzystwu Śpiewaczemu „Echo” oraz I Kołu Towarzystwa Szkoły Ludowej im. A. Asnyka. Należał także do przemyskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Z chwilą wybuchu wojny, 1 VIII 1914 r. został powołany do wojska austriackiego i oddelegowany do służby w Twierdzy Przemyśl. Wraz z kapitulacją Twierdzy 22 III 1915 r. Złotnicki dostał się do niewoli. Przebywał wówczas w Taszkiencie.

Po powrocie do Przemyśla, w 1921 r. podjął na nowo pracę w szkole im. S. Konarskiego, gdzie był kierownikiem w latach 1928–1937. W latach1928–1939 piastował funkcję radnego miejskiego. Aktywnie działał w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem.

18 X 1939 r. Złotnickiego aresztowało NKWD. Wielokrotnie przesłuchiwany, został zwolniony z aresztu w dniu 23 XI. Załamany psychicznie został oddany przez córki do Zakładu dla Obłąkanych w lwowskim Kulparkowie, gdzie zmarł 21 VIII 1940 r. (oficjalnie na niedowład mięśnia sercowego). Z małżeństwa z Filipiną z domu Wikarczuk, którą poślubił 31 I 1899 r. w Samborze, doczekał się czterech córek.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowała się korespondencja Złotnickiego z okresu przebywania w niewoli w Taszkiencie, w tym kartki pocztowe, adresowane do żony Filipiny oraz jego fotografie (zesp. 2240 Akta rodzin i osób prywatnych). Szczególną wartość posiadają zachowane w zesp. 62 Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych w Przemyślu protokoły przesłuchania Złotnickiego przez NKWD. Przesłuchujący zarzucali mu m.in. uczestnictwo w kontrrewolucyjnej nacjonalistycznej organizacji "Blok Bezpartyjny" i przynależność do „Ozonu” oraz aktywny udział w tłumieniu ruchu rewolucyjnego.

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:49846